Wrzesień w rolnictwie - siew zbóż ozimych i zbiory warzyw korzeniowych

Wrzesień w rolnictwie wyznacza przejście między końcówką zbiorów a rozpoczęciem siewu ozimin. Na polach równolegle trwają zbiory późnych upraw, przygotowanie stanowisk, pierwsze siewy oraz jesienne zabiegi ochronne. W praktyce liczy się nie tylko tempo prac, ale przede wszystkim właściwy moment wjazdu w pole. O ich przebiegu decydują temperatura, suma i rozkład opadów, wilgotność gleby, termin zejścia przedplonu z pola oraz lokalizacja gospodarstwa.

Sezon 2024 pokazał, jak duże mogą być różnice regionalne. W wielu miejscach utrzymywała się susza, co przełożyło się na nierówne wschody rzepaku i utrudniło przygotowanie gleby do siewu. W innych regionach opady poprawiły warunki polowe, a kukurydza dojrzewała szybciej niż zwykle, dzięki czemu zbiory rozpoczęły się wcześniej. We wrześniu wykonuje się orkę siewną, głęboszowanie, wysiew nawozów wieloskładnikowych, czyszczenie i zaprawianie materiału siewnego, zabiegi herbicydowe i insektycydowe w rzepaku, nawożenie organiczne oraz zbiór słomy. To miesiąc zamykający cykl zmianowania.

• zakończenie zbiorów późnych upraw,
• przygotowanie stanowisk pod oziminy,
• siew w optymalnym lub skorygowanym terminie,
• monitoring wilgotności gleby i stanu plantacji.

Siew zbóż ozimych

Siew zbóż ozimych wymaga trafnych decyzji już na początku sezonu. Pszenica ozima najlepiej znosi opóźniony termin siewu, natomiast jęczmień ozimy wysiewa się najwcześniej i źle reaguje na zwłokę. Żyto oraz pszenżyto najczęściej trafiają do gleby we wrześniu, a odmiany przewódkowe można wysiewać później. Termin siewu zależy od gatunku, regionu kraju, przebiegu pogody, wilgotności gleby i przedplonu. Przy silnie przesuszonej glebie rozsądniej jest poczekać na opady niż wysiewać ziarno do suchej roli, gdzie kiełkowanie będzie opóźnione i nierównomierne.

Orientacyjne terminy siewu zbóż ozimych i dopuszczalne opóźnienia

Przygotowanie stanowiska pod siew

Przygotowanie stanowiska rozpoczyna się od uprawy pożniwnej i płytkiego wymieszania resztek pożniwnych. Następnie wykonuje się podorywkę, uprawę ścierniska lub orkę siewną z odpowiednim czasem na odleżenie gleby. Na glebach lekkich oraz po późnej orce warto zastosować wałowanie, aby ograniczyć przesuszanie i poprawić podsiąkanie wody.

Po rzepaku i roślinach bobowatych przygotowanie stanowiska jest zwykle prostsze. Po zbożach wzrasta ryzyko występowania chorób, chwastów i samosiewów. Po kukurydzy kluczowe znaczenie ma dokładne rozdrobnienie resztek pożniwnych, natomiast po burakach często konieczne jest ograniczenie zagęszczenia gleby.

Kwalifikowany materiał siewny zapewnia wysoką czystość, dobrą zdolność kiełkowania, znaną masę tysiąca ziaren (MTZ) oraz wysoką zdrowotność. Materiał z własnego gospodarstwa wymaga dokładnego oczyszczenia, zaprawienia i okresowego odnawiania.

Pszenicę wysiewa się najczęściej w obsadzie 250–400 ziaren/m². Przy opóźnionym terminie siewu normę wysiewu zwiększa się. Zalecana głębokość siewu wynosi 2–4 cm, przy równomiernym rozstawie rzędów i odpowiednio dobranej prędkości roboczej.

Przed rozpoczęciem siewu warto sprawdzić:

• wilgotność gleby,
• wartość przedplonu,
• dobór odmiany i termin siewu,
• jakość przygotowania roli,
• nawożenie fosforem i potasem,
• potrzebę wapnowania,
• jakość materiału siewnego,
• skuteczność zaprawienia nasion,
• kalibrację siewnika.

Pielęgnacja plantacji po siewie

Po siewie prace polowe nie ustają. Należy kontrolować liczbę i wyrównanie wschodów, tempo rozwoju roślin, stan systemu korzeniowego oraz presję chwastów, chorób i szkodników.

Jesienią podstawę nawożenia stanowią fosfor, potas i siarka. Azot stosuje się ostrożnie, szczególnie po dobrym przedplonie, ponieważ jego nadmiar sprzyja nadmiernemu wybujaniu roślin. Wapnowanie wykonuje się zgodnie z wcześniej przyjętym planem nawożenia.

W ochronie roślin największe znaczenie mają zabiegi przeciwko chwastom dwuliściennym zimującym i miotle zbożowej oraz systematyczny monitoring mszyc, skoczków, ślimaków, mączniaka, septorioz i rdzy.

Regularnie warto oceniać:

• liczbę i wyrównanie wschodów,
• rozwój systemu korzeniowego,
• zachwaszczenie,
• objawy żerowania szkodników,
• pierwsze oznaki chorób,
• zastoiska wody lub skutki przesuszenia.

Wrzesień w praktyce gospodarstw

W wielu gospodarstwach wrzesień przebiega dwuetapowo. Początek miesiąca często upływa pod znakiem nierównych wschodów po okresie suszy oraz zabiegów herbicydowych i insektycydowych w rzepaku. Po opadach, które zwykle pojawiają się w drugiej połowie miesiąca, poprawiają się warunki siewu i kończy się przygotowanie stanowisk pod pszenicę.

Przed nadejściem zimy ogranicza się późne nawożenie azotem, dba o skuteczne odprowadzenie nadmiaru wody, a na glebach lekkich lub po późnej orce wykonuje wałowanie. Ważnym elementem pozostaje także obserwacja fazy BBCH, która pozwala ocenić stopień przygotowania plantacji do spoczynku zimowego.

Burak cukrowy we wrześniu

Wrzesień to początek zbiorów buraka cukrowego, których termin zależy od regionu, harmonogramu kampanii cukrowniczej i warunków polowych. Susza obniża masę korzeni i pogarsza ich wyrównanie, natomiast chwościk buraka osłabia aparat liściowy, wpływając na jakość surowca.

O opłacalności uprawy decyduje nie tylko plon, ale również czystość korzeni i polaryzacja. Duże znaczenie mają także różnice odmianowe oraz właściwy termin zbioru.

W Błoniu-Topoli wyraźnie widać wpływ doboru odmiany. Jamajka osiągnęła plon 53,0 t/ha, Mazovia 80,0 t/ha, a Kipunji 48,8 t/ha. Pokazuje to, jak istotne znaczenie mają zarówno genetyka odmiany, jak i warunki siedliskowe.

Na wynik zbiorów wpływają przede wszystkim:

• niedobór opadów,
• presja chorób liści,
• termin zbioru,
• dobór odmiany,
• uwilgotnienie gleby,
• możliwość wjazdu sprzętu.

Wrześniowe zbiory i siewy w ogrodnictwie

We wrześniu zbiera się również ziemniaki, kukurydzę na kiszonkę, wcześniej dojrzewające odmiany kukurydzy na ziarno oraz miejscami słonecznik.

W ogrodnictwie trwa zbiór marchwi, pietruszki, rzodkwi, czarnej rzodkwi, rzepy i salsefii. Krótszy dzień oraz umiarkowane temperatury sprzyjają także siewowi szpinaku, roszponki, rukoli, sałat ozimych, pietruszki naciowej, rzodkiewki oraz marchwi i pietruszki przeznaczonych do siewu ozimego.

O powodzeniu upraw decydują odpowiedni termin wykonania prac, stan gleby, właściwie dobrana odmiana oraz systematyczny monitoring plantacji.

FAQ